Sprawa rozwodowa zaczyna się na długo przed złożeniem pozwu. Od tego, jak małżonkowie uporządkują dokumenty, finanse i sprawy dzieci, w dużej mierze zależy, czy postępowanie zakończy się na jednej rozprawie, czy potrwa znacznie dłużej. Poniżej radca prawny Wojciech Halec z Poznania podpowiada, co warto przemyśleć i przygotować przed pierwszą rozprawą: od oceny przesłanek rozwodu, przez dokumenty i majątek wspólny, po porozumienie w sprawie dzieci, mediację i przebieg przesłuchania w sądzie. Sam pozew i jego obowiązkowe elementy omawiamy w osobnym artykule.

Czy są przesłanki rozwodu
Sąd orzeka rozwód, gdy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia (art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dalej: KRO). Przed podjęciem decyzji warto rzetelnie ocenić, czy ustały więzi uczuciowa, fizyczna i gospodarcza oraz od kiedy małżonkowie żyją osobno. Nawet przy takim rozkładzie rozwód jest niedopuszczalny, jeżeli ucierpiałoby na nim dobro wspólnych małoletnich dzieci albo byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 2 KRO). Nie orzeka się go również na żądanie małżonka wyłącznie winnego, jeżeli drugi nie wyraża zgody, chyba że odmowa jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 3 KRO).
Jeżeli rozkład pożycia jest zupełny, ale małżonkowie nie są pewni, czy jest trwały, albo z różnych względów nie chcą rozwodu, mogą rozważyć separację, do której wystarczy zupełny rozkład pożycia (art. 61¹ § 1 KRO). Separacja ma jednak inne skutki, przede wszystkim nie pozwala zawrzeć nowego małżeństwa (art. 61⁴ § 2 KRO). Decyzję o tym, czego żądać, warto podjąć przed złożeniem pozwu, bo od niej zależy treść żądania, zakres dowodów i strategia całego postępowania.
Z orzekaniem o winie czy bez
Drugą decyzją jest wybór między rozwodem z orzeczeniem o winie a rozwodem bez orzekania o winie, na który muszą się zgodzić oboje małżonkowie (art. 57 KRO). Zgodny wniosek pozwala zwykle ograniczyć postępowanie dowodowe i odzyskać połowę opłaty od pozwu, czyli 300 zł (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Orzeczenie o wyłącznej winie ma natomiast znaczenie dla alimentów między byłymi małżonkami (art. 60 KRO). Szczegółowe porównanie obu wariantów i ich skutków znajdziesz w poradniku o tym, jak napisać pozew rozwodowy.
Dokumenty, które warto zebrać
Do pozwu dołącza się odpis skrócony aktu małżeństwa i odpisy skrócone aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci (karta usługi „Informacja o rozwodzie” Ministerstwa Sprawiedliwości). Przepisy nie określają terminu ważności odpisów aktów stanu cywilnego; ważne jest, by odpis odzwierciedlał aktualną treść aktu. Opłata skarbowa za odpis skrócony wynosi 22 zł (załącznik do ustawy o opłacie skarbowej). Pozostałe dokumenty służą wykazaniu sytuacji rodziny i majątku:
- zaświadczenia o dochodach i zeznania podatkowe, a przy działalności gospodarczej dokumenty księgowe,
- rachunki i potwierdzenia wydatków na dzieci: przedszkole lub szkoła, zajęcia dodatkowe, leczenie, wyżywienie,
- dokumenty majątkowe: akty notarialne, umowy kredytu, wyciągi z rachunków, umowa majątkowa małżeńska, jeżeli ją zawarto,
- dowody rozkładu pożycia, jeżeli strona zamierza żądać orzeczenia o winie, na przykład korespondencja, dokumentacja medyczna, notatki policji.
Dane o dochodach i majątku przydadzą się także na rozprawie. Protokół w sprawie rozwodowej powinien zawierać oświadczenia małżonków o liczbie i wieku dzieci, o stosunkach majątkowych i zarobkowych obojga małżonków oraz o treści umowy majątkowej, jeżeli ją zawarli (art. 433 Kodeksu postępowania cywilnego, dalej: KPC). Sąd zapyta więc o te kwestie każde z małżonków, a rzetelne, udokumentowane odpowiedzi ułatwiają rozstrzygnięcie o kosztach utrzymania dzieci.
Majątek wspólny i finanse przed rozwodem
Jeżeli małżonkowie nie zawarli umowy majątkowej, wspólność majątkowa trwa aż do uprawomocnienia się wyroku. Każde z nich może co do zasady samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, ale oboje mają obowiązek udzielać sobie informacji o stanie majątku i obciążających go zobowiązaniach (art. 36 § 1 i 2 KRO). Na sprzedaż lub obciążenie nieruchomości, zbycie przedsiębiorstwa czy darowiznę z majątku wspólnego, poza drobnymi darowiznami zwyczajowo przyjętymi, potrzebna jest zgoda drugiego małżonka (art. 37 § 1 KRO). Małżonek może też sprzeciwić się zamierzonej czynności zarządu, z wyjątkiem czynności w bieżących sprawach życia codziennego, zmierzających do zaspokojenia zwykłych potrzeb rodziny albo podejmowanych w ramach działalności zarobkowej (art. 36¹ § 1 KRO).
Warto spisać składniki majątku i długi, zebrać wyciągi z rachunków i zachować dokumenty pokazujące źródła finansowania większych zakupów, na przykład darowizny od rodziców. Wydatki z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków podlegają rozliczeniu przy podziale majątku (art. 45 § 1 KRO). Jeżeli małżonkowie od dawna żyją osobno, a jedno z nich zaciąga długi lub wyprzedaje majątek, z ważnych powodów można żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej, wyjątkowo nawet z datą wcześniejszą niż dzień wytoczenia powództwa (art. 52 § 1 i 2 KRO). Więcej piszemy w artykule o rozdzielności majątkowej.
Dzieci: porozumienie rodzicielskie i wysłuchanie dziecka
Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd w wyroku rozwodowym z urzędu rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, kontaktach i kosztach utrzymania dzieci (art. 58 § 1 KRO). Uwzględnia przy tym pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Warto przygotować je przed rozprawą: ustalić, gdzie dziecko będzie mieszkać, jak rodzice będą podejmować decyzje o szkole i leczeniu, jak będą wyglądać weekendy, wakacje i święta. O alimentach sąd orzeka odrębnie, choć może wziąć pod uwagę zgodne stanowisko rodziców.
W sprawach dotyczących osoby dziecka sąd wysłucha je, jeżeli pozwala na to jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości; przepis nie wprowadza progu wieku (art. 216¹ § 1 KPC). Wysłuchanie odbywa się na posiedzeniu niejawnym w przystosowanym pomieszczeniu, z udziałem sędziego i ewentualnie biegłego psychologa (art. 216² KPC). Przy sporze o opiekę sąd może też zlecić opinię opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów (art. 290¹ KPC). Więcej o tym, jak sąd ocenia te kwestie, piszemy w artykule o władzy rodzicielskiej po rozwodzie.
Wspólne mieszkanie po rozwodzie
Jeżeli po rozwodzie małżonkowie nadal mają mieszkać razem, sąd w wyroku określi sposób korzystania ze wspólnego mieszkania. Na zgodny wniosek może też orzec o jego podziale albo przyznaniu jednemu z małżonków, gdy drugi zgadza się je opuścić bez lokalu zamiennego (art. 58 § 2 KRO). Eksmisję sąd może nakazać tylko wyjątkowo, gdy jeden z małżonków swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie. Orzekając o mieszkaniu, sąd uwzględnia przede wszystkim potrzeby dzieci i rodzica, któremu powierza wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 58 § 4 KRO). Przed złożeniem pozwu warto ustalić, kto i na jakich zasadach będzie zajmował mieszkanie.

Mediacja przed sprawą i w jej trakcie
Mediacja jest dobrowolna i może się odbyć jeszcze przed złożeniem pozwu, na podstawie umowy z wybranym mediatorem (art. 183¹ § 1, 2 i 4 KPC). W pozwie trzeba zresztą poinformować, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu, a jeśli nie, wyjaśnić dlaczego (art. 187 § 1 pkt 3 KPC). Ugoda zawarta przed mediatorem i zatwierdzona przez sąd ma moc ugody sądowej (art. 183¹⁵ § 1 KPC), ale sama nie rozwiązuje małżeństwa: rozwód może orzec tylko sąd.
W toku sprawy sąd może skierować małżonków do mediacji, jeżeli istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa, a jej przedmiotem może być także pojednanie (art. 436 § 1 i 2 KPC). Niezależnie od tego w każdym stanie sprawy możliwa jest mediacja co do alimentów, władzy rodzicielskiej, kontaktów z dziećmi i spraw majątkowych (art. 445² KPC). Wynagrodzenie mediatora skierowanego przez sąd w sprawach niemajątkowych wynosi od 17 lutego 2026 r. 300 zł za pierwsze i 200 zł za każde kolejne posiedzenie, łącznie nie więcej niż 900 zł, plus udokumentowane wydatki i ewentualny VAT (rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 12 lutego 2026 r., Dz.U. poz. 170).
Jak przebiega rozprawa rozwodowa
Sprawy rozwodowe rozpoznaje w pierwszej instancji sąd okręgowy (art. 17 pkt 1 KPC). Jeżeli małżonkowie ostatnio mieszkali razem w Poznaniu i choć jedno z nich nadal mieszka w okręgu tego sądu, właściwy będzie Sąd Okręgowy w Poznaniu (art. 41 KPC). Posiedzenia odbywają się przy drzwiach zamkniętych (art. 427 KPC). W każdej sprawie o rozwód sąd przeprowadza dowód z przesłuchania stron (art. 432 KPC), więc trzeba być przygotowanym na pytania o początek i przebieg kryzysu, obecne relacje, sytuację dzieci, dochody i wydatki.
Rozprawa odbywa się mimo niestawiennictwa jednej ze stron, ale jeżeli powód bez usprawiedliwienia nie stawi się na pierwsze posiedzenie wyznaczone na rozprawę, postępowanie ulega zawieszeniu (art. 428 § 1 KPC). Strona wezwana do osobistego stawiennictwa, która nie przyjdzie bez usprawiedliwionych powodów, może zostać ukarana grzywną (art. 429 KPC). Jeżeli sąd nabierze przekonania, że istnieją widoki na utrzymanie pożycia, zawiesza postępowanie, przy czym takie zawieszenie może nastąpić tylko raz (art. 440 § 1 KPC). Gdy pozwany uznaje powództwo, a małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może ograniczyć dowody do przesłuchania stron (art. 442 KPC).
Na co uważać w trakcie sprawy
Od wniesienia pozwu sprawy dzieci i alimentów skupiają się w postępowaniu rozwodowym. Nie można wszcząć odrębnej sprawy o alimenty między małżonkami ani na wspólne małoletnie dzieci za okres od wytoczenia powództwa (art. 445 § 1 KPC), a władzę rodzicielską i kontakty reguluje się w tym czasie wyłącznie w drodze zabezpieczenia (art. 445¹ § 1 KPC). Wiadomości wysyłane drugiemu małżonkowi, wpisy w mediach społecznościowych i sposób realizowania kontaktów z dziećmi mogą zostać przedstawione jako dowód. Rzeczowa komunikacja i wykonywanie ustaleń dotyczących dzieci leżą więc w interesie każdej ze stron.
Najczęstsze pytania o przygotowanie do rozwodu
Czy w sprawie rozwodowej potrzebny jest pełnomocnik?
Nie ma takiego obowiązku. Jeżeli jednak strona ustanawia pełnomocnika, pełnomocnictwo musi być udzielone do prowadzenia tej konkretnej sprawy (art. 426 KPC). Pomoc adwokata lub radcy prawnego ma największe znaczenie przy sporze o winę, opiekę nad dziećmi, alimenty albo mieszkanie. Zakres pomocy kancelarii opisujemy na stronie sprawy rozwodowe; wycenę przedstawiamy po pierwszej rozmowie i zapoznaniu się z dokumentami.
Czy odpis aktu małżeństwa musi być wydany w ostatnich trzech miesiącach?
Przepisy nie określają terminu ważności odpisów aktów stanu cywilnego. Do pozwu wystarczy odpis skrócony aktu małżeństwa, a przy wspólnych małoletnich dzieciach także odpisy skrócone ich aktów urodzenia. Odpis powinien jednak odzwierciedlać aktualną treść aktu, dlatego po zmianach w akcie, na przykład po jego sprostowaniu, trzeba pobrać nowy odpis.
Czy możemy mieszkać razem w trakcie sprawy rozwodowej?
Tak. Wspólne zamieszkiwanie nie wyklucza rozwodu, jeżeli małżonkowie w rzeczywistości prowadzą odrębne życie; sąd ocenia, czy ustały więzi uczuciowa, fizyczna i gospodarcza (art. 56 § 1 KRO). Gdy po rozwodzie nadal będą zajmować wspólne mieszkanie, sąd w wyroku określi sposób korzystania z niego (art. 58 § 2 KRO). Warto wtedy opisać, jak wygląda codzienne życie i podział kosztów.
Planujesz rozwód i chcesz uporządkować sprawy przed złożeniem pozwu? Umów konsultację w kancelarii w Poznaniu lub online.
Stan prawny: listopad 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej dotyczącej konkretnej sprawy.