Gdy zmarły nie pozostawił testamentu, do działu spadku stosuje się przepisy o dziedziczeniu ustawowym. Kto dziedziczy w pierwszej kolejności? W jakiej części? Wyjaśnia radca prawny Wojciech Halec z Poznania.
Kiedy dziedziczenie ustawowe?
Dziedziczenie ustawowe (z mocy ustawy) ma miejsce w sytuacjach:
- Gdy zmarły nie sporządził testamentu
- Gdy testament jest nieważny
- Gdy spadkobiercy testamentowi odrzucili spadek lub zostali wydziedziczeni
- Gdy testament dotyczy tylko części majątku (reszta dziedziczona ustawowo)
Pierwsza grupa spadkobierców – dzieci i małżonek
W pierwszej kolejności do spadku powołani są dzieci spadkodawcy i jego małżonek. Dziedziczą oni w równych częściach. Małżonek otrzymuje jednak nie mniej niż 1/4 spadku.
Przykład: Zmarł Jan, pozostawiając żonę Annę i troje dzieci (Marka, Adama, Krzysztofa). Każde z nich dziedziczy po 1/4 spadku.
Druga grupa – rodzice i rodzeństwo
Jeśli zmarły nie miał dzieci, do spadku powołany jest małżonek wraz z rodzicami zmarłego (jeśli żyją) oraz rodzeństwo. Małżonek otrzymuje 1/2 spadku, pozostała połowa przypada rodzicom (po 1/4 każde) lub rodzeństwu (gdy rodzice nie żyją).
Trzecia grupa – dziadkowie
Gdy nie ma dzieci, małżonka, rodziców ani rodzeństwa, do spadku powołani są dziadkowie zmarłego. Jeśli ktoś z dziadków nie żyje, jego udział przechodzi na jego zstępnych (np. ciotki, wujkowie spadkodawcy).
Czwarta grupa – pasierbowie
W braku dziadków i ich potomków, do spadku powołani są pasierbowie zmarłego (dzieci małżonka, które nie były przysposobione).
Piąta grupa – gmina lub Skarb Państwa
Jeśli nie ma żadnych spadkobierców ustawowych, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego. Jeśli ostatnie miejsce zamieszkania nie da się ustalić – spadek przypada Skarbowi Państwa.
Co dziedziczy małżonek?
Małżonek zmarłego dziedziczy zarówno udział w spadku, jak i ma prawo do:
- Połowy majątku wspólnego – jako współwłaściciel (nie wchodzi do spadku)
- Przedmiotów urządzenia domowego – jeśli mieszkał ze zmarłym
- Mieszkania – prawo zamieszkiwania przez 3 miesiące
Zachowek przy dziedziczeniu
Niezależnie od dziedziczenia ustawowego, najbliżsi (dzieci, małżonek, rodzice) pominięci w testamencie mogą domagać się zachowku w wysokości 1/2 lub 2/3 wartości udziału ustawowego.
Czy konkubent dziedziczy ustawowo?
Nie. Konkubent (partner życiowy bez ślubu) nie jest spadkobiercą ustawowym. Może otrzymać majątek tylko na podstawie testamentu.
Czy adoptowane dziecko dziedziczy?
Tak, dziecko przysposobione w pełni dziedziczy po przysposabiającym tak samo jak dziecko biologiczne.
Masz pytania dotyczące dziedziczenia? Skontaktuj się z kancelarią – pomożemy ustalić krąg spadkobierców i przeprowadzić sprawę spadkową.