Zachowek to instytucja prawa spadkowego, która chroni najbliższych członków rodziny spadkodawcy przed pominięciem w testamencie. Jeżeli zmarły rozporządził swoim majątkiem w sposób, który pomija dzieci, małżonka lub rodziców, osoby te mogą domagać się zachowku – określonej sumy pieniężnej, która zrekompensuje im brak udziału w spadku. W Poznaniu kancelaria radcy prawnego Wojciecha Halca prowadzi sprawy o zachowek na każdym etapie – od wezwania do zapłaty po reprezentację przed sądem.
Komu przysługuje zachowek?
Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego prawo do zachowku przysługuje wyłącznie określonej grupie osób – tym, które dziedziczyłyby z ustawy, gdyby spadkodawca nie sporządził testamentu lub gdyby ich nie pominął. Są to:
- zstępni spadkodawcy – dzieci, wnuki, prawnuki,
- małżonek spadkodawcy,
- rodzice spadkodawcy – jeżeli byliby powołani do spadku z ustawy.
Z grona uprawnionych wyłączeni są: rodzeństwo, dziadkowie, dzieci małżonka spadkodawcy (pasierbowie), osoby wydziedziczone, osoby uznane za niegodne dziedziczenia, a także te, które odrzuciły spadek lub zrzekły się dziedziczenia.
Ile wynosi zachowek w 2026 roku?
Wysokość zachowku zależy od sytuacji uprawnionego w chwili otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy:
- 2/3 wartości udziału spadkowego – jeżeli uprawniony jest osobą trwale niezdolną do pracy lub małoletnim zstępnym,
- 1/2 wartości udziału spadkowego – w pozostałych przypadkach.
Aby obliczyć konkretną kwotę, należy najpierw ustalić tzw. substrat zachowku, czyli wartość spadku z uwzględnieniem darowizn doliczanych do spadku. Następnie wyliczamy udział, jaki uprawniony otrzymałby przy dziedziczeniu ustawowym, i mnożymy go przez współczynnik 1/2 lub 2/3.
Jak obliczyć zachowek? Przykład
Spadkodawca pozostawił majątek o wartości 600 000 zł i dwoje dzieci – syna i córkę. W testamencie cały majątek zapisał wyłącznie synowi. Córka, gdyby dziedziczyła z ustawy, otrzymałaby 1/2 spadku, czyli 300 000 zł. Należny jej zachowek wynosi zatem 1/2 z 300 000 zł, czyli 150 000 zł. Jeśli córka byłaby małoletnia lub trwale niezdolna do pracy, kwota zachowku wzrosłaby do 200 000 zł (2/3 z 300 000 zł).
W praktyce obliczenia są często bardziej skomplikowane – do substratu dolicza się darowizny uczynione przez spadkodawcę za życia, należy też uwzględnić długi spadkowe oraz wartość przedmiotów otrzymanych już wcześniej w drodze darowizny przez samego uprawnionego. Dlatego warto skonsultować się z prawnikiem, który wykona precyzyjne wyliczenia.
Termin przedawnienia roszczenia o zachowek
Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 5 lat – termin liczony jest od ogłoszenia testamentu (jeżeli istnieje) albo od otwarcia spadku (jeśli zachowek dotyczy darowizn). To istotny termin, którego nie wolno przegapić – po jego upływie zobowiązany może uchylić się od zapłaty, podnosząc zarzut przedawnienia.
Jak dochodzić zachowku? Krok po kroku
- Ustalenie kręgu uprawnionych i zobowiązanych – ustalamy, kto dziedziczyłby z ustawy i kto nabył spadek na podstawie testamentu lub darowizny.
- Wycena majątku spadkowego – zbieramy dokumenty, forma szczególna, wyceny nieruchomości, wyciągi bankowe.
- Wezwanie do zapłaty – kierujemy do zobowiązanego wezwanie do zapłaty zachowku w wyznaczonym terminie (zwykle 14–30 dni).
- Negocjacje lub mediacja – w wielu sprawach możliwe jest polubowne rozliczenie bez procesu.
- Pozew o zapłatę zachowku – jeśli zobowiązany nie zapłaci, kierujemy sprawę do sądu właściwego dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.
Czy można pomniejszyć zachowek?
Od 22 maja 2023 r. obowiązują nowe przepisy, które dają zobowiązanym do zapłaty zachowku więcej możliwości: można żądać odroczenia terminu płatności, rozłożenia zachowku na raty, a nawet jego obniżenia z uwagi na sytuację osobistą i majątkową stron. Sąd bierze wówczas pod uwagę m.in. relacje rodzinne i okoliczności życiowe obu stron.
Wydziedziczenie a zachowek
Spadkodawca może pozbawić zachowku osobę uprawnioną poprzez tzw. wydziedziczenie, ale tylko w trzech przypadkach: rażące zaniedbywanie obowiązków rodzinnych, dopuszczenie się umyślnego przestępstwa przeciwko spadkodawcy lub jego bliskim, albo uporczywe niedopełnianie obowiązku alimentacyjnego. Wydziedziczenie musi być wyrażone w testamencie i zawierać uzasadnienie – w przeciwnym razie nie wywiera skutków prawnych.
FAQ – najczęstsze pytania o zachowek
Czy zachowek przysługuje, gdy spadkodawca nie zostawił testamentu?
Co do zasady nie – zachowek pojawia się wtedy, gdy uprawniony został pominięty w testamencie. Wyjątkiem są sytuacje, w których spadkodawca rozdał majątek za życia w drodze darowizn – wówczas można dochodzić zachowku od obdarowanych.
Czy zachowek można zapłacić w formie rzeczowej?
Tak – strony mogą się umówić, że zamiast pieniędzy uprawniony otrzyma np. udział w nieruchomości lub konkretny składnik majątku. Wymaga to jednak zgody obu stron i odpowiedniej formy prawnej.
Ile kosztuje sprawa o zachowek w Poznaniu?
Opłata sądowa od pozwu wynosi 5% wartości przedmiotu sporu (czyli wysokości dochodzonego zachowku). Honorarium kancelarii ustalane jest indywidualnie – w zależności od skomplikowania sprawy. Skontaktuj się z kancelarią, aby uzyskać wycenę.
Czy darowizny sprzed wielu lat dolicza się do zachowku?
Co do zasady dolicza się darowizny uczynione w ciągu ostatnich 10 lat przed śmiercią spadkodawcy. Darowizny na rzecz osób uprawnionych do zachowku oraz spadkobierców dolicza się bez ograniczeń czasowych.
Pomoc prawna w sprawach o zachowek – Kancelaria Poznań
Sprawy o zachowek to często długotrwałe i emocjonujące postępowania, które wymagają zarówno wiedzy prawniczej, jak i wyczucia w kontaktach rodzinnych. Kancelaria Radcy Prawnego Wojciecha Halca w Poznaniu zapewnia pełne wsparcie: analizę dokumentów, wycenę roszczenia, prowadzenie negocjacji i reprezentację przed sądem. Zapraszamy do kontaktu zarówno osoby uprawnione do zachowku, jak i te, które zostały wezwane do jego zapłaty.
Zobacz także: